Als je moeder dement wordt
Momenten van herkenning
Dochter draagt dichtbundel op aan overleden demente moeder
| Terwijl haar moeder zich steeds minder herinnerde, zelfs haar eigen kinderen niet meer kende, realiseerde Giselle Ecury (51) zich dat zij juist overliep van herinneringen. Flarden van vroeger, mooie flashbacks, maar ook schuldgevoelens en verdriet. “Ik was haar kwijt, maar besefte tegelijkertijd dat herinneringen je alles opnieuw kunnen laten beleven.” Ze besloot de momenten van reflectie die zich aan het ziekbed van haar dementerende moeder aandienden te verwoorden. Het resultaat, de dichtbundel ‘Terug die tijd’ is een subtiele, herkenbare weerslag van een proces waar duizenden mensen mee te maken hebben of krijgen. door Denise Hoogland |
 Foto: Glenn Wassenbergh |
|---|
Het
allereerste gedichtje in de mooi vormgegeven bundel, dat symbolisch
door de doorzichtige voorbladen heen schemert, vat haar gevoelens
misschien nog wel het mooiste samen:
| te leven met de last dat zij al wat zij had op een dag verloor
en dat ik dat niet zag terug die tijd ik zou hem willen overleven.
Illustraties: Dilys de Jong |
“Het verwoordt niet alleen mijn machteloosheid en verdriet, maar ook de schuldgevoelens die ik vaak gehad heb”, vertelt Giselle Ecury. “Dementie is een geleidelijk proces, zo geleidelijk dat je het eerst alleen ziet als een karakterverandering. Bij mijn moeder is het ziekteproces achteraf gezien zo’n tien jaar geleden begonnen. Ze was toen een jaar of zeventig en reageerde opeens heel anders op dingen dan we van haar gewend waren. Op een manier die ook erg kon irriteren. Nu weet ik dat ze toen al dementerende was en begrijp ik het allemaal. Maar ik heb me vaak schuldig gevoeld over mijn onbegrip”, zegt Giselle. |
|---|
“Dementie
komt ontzettend veel voor. Het hoort helaas vaak bij ouder worden.
Mensen met al hun bijzondere talenten, hun liefde en emoties, raken
langzaam geestelijk gehandicapt. Ze worden steeds verder op slot
gedraaid, totdat hun bed nog het enige beetje houvast biedt. Ik stond
daar eigenlijk nooit zo bij stil en heb me er ook vaak over verbaasd
dat de aftakeling zich nóg verder voortzette. Dat waren de momenten dat
herinneringen aan mijn eigen jeugd in volle hevigheid door mijn lijf
trokken.”
vroegervroeg ze mijals ik niet wou deugen en geen antwoord gaf: ‘heb jij je tong verloren?’ nu ben ik met stomheid geslagen als ze op mijn vragen langs mij kijkt en zwijgt niet haar tong is kwijt, maar haar geheugen. |
|
|---|
Als
dochter van een Arubaanse vader en een Nederlandse moeder groeide
Giselle Ecury op het eiland Aruba op. “Het gevoel vaak heen en weer
geslingerd te worden tussen twee culturen, twee thuislanden, drong zich
tijdens die laatste levensmaanden van mijn moeder vaak op. Dan stond ik
opeens weer op het warme zand, hoorde het ritme van de rumba en voelde
de passaat langs mijn kinderhuid.” Herinneringen en heimwee die
resulteerden in mooie gedichten.
Linnenkast
Ook
de gedichten die gaan over haar vader en oma, raken. “Ik denk dat menig
kind die gevoelens zal herkennen. Je staat de linnenkast van je moeder
op te ruimen en vindt daar lakens die nog van je oma zijn geweest.
Plotseling besef je dat alles zo eindig is, maar ook dat alles maar
doorgaat in het leven. Tussen die lakens hebben mijn grootouders elkaar
vaak liefdevol gekust, bedacht ik dan.
En ze hebben er
hun kindje, mijn eigen moeder dus, zachtjes tussen in slaap gesust. En
ik, ik stond de lakens in repen te scheuren om er servetten van te
maken.” Giselles moeder Annelies Ecury overleed eind vorig jaar op
81-jarige leeftijd. “Eigenlijk is het een heel lang rouwproces geweest,
met veel momenten van weemoed. Een soort pijnlijke manier van volwassen
worden ook; ik was net veertig toen mijn moeder steeds verder
achteruitging. En ik miste haar schouder en heerlijke huiselijkheid
verschrikkelijk.”
nacht mama,
denk je nog
en denk je dan aan mij
vlak voor de dag wordt teruggehaald,
het donker daalt,
de rust?
voor alles – uitgeblust -
nog een keer langskomt
verward,
in flarden,
misschien ken je mij
en kun je mij dan zien?
een laatste keer
zoals ik was en blijf en ben:
jouw kind
nacht mama,
droom je nog
en droom je dan van mij?
De titel ‘Terug die tijd‘
heeft ze gekozen omdat de tijd voor mensen die dementeren letterlijk
teruggedraaid wordt. “Het geheugen rolt zich langzaam op, steeds verder
terug naar de kinderjaren”, vertelt de schrijfster. “Maar het heeft ook
iets dwingends, van ‘gut wat gaat het allemaal snel, mag ik het
overdoen?’ Een andere gedachte die ik vooral in de laatste gedichten
van mijn bundel heb proberen te verwerken, is dat het leven zo snel
voorbijgaat, dat je wel oog moet blijven houden voor al het moois dat
er ondertussen om ons heen gebeurt. Zoals een herfstbloemetje
bijvoorbeeld dat zomaar ontstaat en met dezelfde vaart weer verdwijnt.”
Of de ontluikende narcisjes in de prille koude lentegrond:
in de ijskoude grond
gaat het leven door
zon zendt haar stralen
in banen door de bomen
de eerste bloemen gaan uit hun bol
vangen in kleur al dat licht
reikhalzend
blazen zij de loftrompet
niet al te hoog
niet naar elkaar
naast elkaar,
tête-à-tête
trots lijken zij rond te kijken
ijdel
misschien
word ik gezien?
“Mijn
moeder was zeker trots geweest op deze bundel. Ze heeft me vroeger vaak
aangemoedigd om iets te gaan doen met mijn passie voor schrijven. Wat
dat betreft heeft het afronden van haar leven toch iets voortgebracht;
het was nooit mijn bedoeling mijn gedachtespinsels uit te geven, maar
ik heb dat nu toch gedaan. Als een soort monumentje voor haar, maar ook
voor mijn overleden vader en voor vrienden, die ik in die moeilijke
periode waarschijnlijk best wel eens tekort heb gedaan. Ik hoop
werkelijk dat anderen zich kunnen vinden in de momenten van herkenning.
Dan heeft het lijden en de aftakeling van mijn mooie lieve moeder toch
iets betekend.”
Uit De Telegraaf 05-02-05
